- Phóng viên: Thưa đồng chí! Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam đặt mục tiêu đến hết nhiệm kỳ phát triển thực tăng ít nhất 3 triệu đoàn viên. Đây là mục tiêu rất lớn. Theo đồng chí, vì sao ở thời điểm này Công đoàn đặt ra mục tiêu đó và mục tiêu này đáp ứng yêu cầu nào từ thực tiễn người lao động?

Đồng chí Nguyễn Xuân Hùng - Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam: Mục tiêu phát triển thực tăng ít nhất 3 triệu đoàn viên công đoàn trong nhiệm kỳ 2026 - 2031 không chỉ là một chỉ tiêu về số lượng mà trước hết là sự cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng về xây dựng giai cấp công nhân hiện đại, lớn mạnh; phát huy vai trò của tổ chức Công đoàn Việt Nam trong tình hình mới theo tinh thần Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 12/6/2021 của Bộ Chính trị và các văn kiện Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam.

Việc xác định mục tiêu này xuất phát từ những yêu cầu khách quan của thực tiễn. Hiện nay, lực lượng lao động nước ta tiếp tục tăng nhanh, đặc biệt là lao động trong khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, lao động khu vực phi chính thức và lao động trên các nền tảng số. Đây là những nhóm lao động có nhu cầu rất lớn về được đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng; được hỗ trợ nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, tiếp cận các chính sách an sinh xã hội và các dịch vụ thiết yếu.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, quan hệ lao động ngày càng đa dạng, phức tạp, yêu cầu đặt ra đối với tổ chức Công đoàn không chỉ là tập hợp đông đảo người lao động mà còn phải thực hiện tốt chức năng đại diện, chăm lo và bảo vệ quyền lợi đoàn viên, người lao động. Muốn làm được điều đó, Công đoàn phải mở rộng phạm vi ảnh hưởng, gia tăng độ bao phủ trong các loại hình lao động mới và các khu vực kinh tế đang phát triển mạnh.

Mặt khác, mục tiêu phát triển thực tăng ít nhất 3 triệu đoàn viên được xây dựng trên cơ sở đánh giá khoa học về quy mô lực lượng lao động, tiềm năng phát triển đoàn viên công đoàn trong giai đoạn tới cũng như năng lực tổ chức thực hiện của hệ thống Công đoàn. Đây là mục tiêu cao nhưng có cơ sở thực tiễn, thể hiện quyết tâm chính trị rất lớn của tổ chức Công đoàn Việt Nam trong việc đồng hành cùng sự phát triển của đất nước, bảo đảm ngày càng nhiều người lao động được thụ hưởng những giá trị mà tổ chức Công đoàn mang lại.

Mục tiêu, chỉ tiêu này lần đầu tiên Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam dành thời lượng lớn để thảo luận, bàn kỹ lưỡng và biểu quyết thông qua đạt tỷ lệ cao số đại biểu tán thành, giao Ban Chấp hành Tổng Liên đoàn cụ thể thành Chương trình Phát triển đoàn viên, thành lập công đoàn cơ sở, công đoàn tham gia xây dựng Đảng giai đoạn 2026 – 2031.

- Nhiệm kỳ trước, công tác phát triển đoàn viên và thành lập công đoàn cơ sở chưa đạt chỉ tiêu đề ra. Theo đồng chí, đâu là những nguyên nhân chính và bài học nào cần được rút ra cho nhiệm kỳ mới?

Trước hết cần khẳng định rằng, công tác phát triển đoàn viên và thành lập công đoàn cơ sở nhiệm kỳ vừa qua chưa đạt chỉ tiêu đề ra không đơn thuần xuất phát từ những hạn chế trong tổ chức thực hiện, mà do những thay đổi rất lớn về bối cảnh chính trị, pháp lý, tổ chức và cơ cấu lực lượng lao động.

Nếu nhìn vào các con số thuần túy, có thể thấy kết quả phát triển đoàn viên chưa đạt mục tiêu Đại hội XIII đề ra. Tuy nhiên, cần đánh giá vấn đề này trong bối cảnh đặc biệt của nhiệm kỳ, khi cả nước vừa trải qua những tác động nặng nề của đại dịch COVID-19, vừa thực hiện các chủ trương lớn của Đảng về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và đổi mới mô hình tổ chức hoạt động của hệ thống chính trị. Đây là những yếu tố có tác động rất sâu sắc đến quy mô đoàn viên và phạm vi tập hợp của Công đoàn Việt Nam.

Một trong những thay đổi mang tính bước ngoặt là đối tượng tập hợp của Công đoàn Việt Nam hiện nay đã khác rất nhiều so với các nhiệm kỳ trước. Theo các chủ trương của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy, từ ngày 01/7/2025, Công đoàn Việt Nam không còn thành lập tổ chức công đoàn trong các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp và lực lượng vũ trang hưởng 100% lương từ ngân sách nhà nước. Đây là sự thay đổi có ý nghĩa lịch sử đối với tổ chức Công đoàn Việt Nam.

Điều đó đồng nghĩa với việc gần 2,5 triệu đoàn viên là cán bộ, công chức, viên chức trong khu vực hành chính, đơn vị sự nghiệp và lực lượng vũ trang không còn thuộc đối tượng tập hợp của Công đoàn Việt Nam. Nếu như trước đây, lực lượng này vừa là bộ phận quan trọng trong tổng số đoàn viên, vừa là nguồn duy trì ổn định quy mô tổ chức công đoàn, thì hiện nay Công đoàn phải chuyển trọng tâm gần như hoàn toàn sang khu vực sản xuất, kinh doanh, nhất là doanh nghiệp ngoài nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, lao động phi chính thức và các nhóm lao động mới. Có thể nói, đây không chỉ là sự thay đổi về số lượng mà là sự thay đổi căn bản về cấu trúc đoàn viên và mô hình phát triển tổ chức.

Trong khi đó, các nhóm lao động mà Công đoàn tập trung phát triển hiện nay lại là những nhóm khó tiếp cận hơn nhiều so với trước đây. Lao động trong doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp FDI có tỷ lệ biến động việc làm cao, doanh nghiệp vừa và nhỏ nhiều, lao động ít, thường xuyên dịch chuyển nơi làm việc; lao động phi chính thức phân tán, thiếu tính ổn định; lao động trên nền tảng số chưa có mô hình quan hệ lao động phù hợp. Điều này khiến việc vận động, tập hợp, duy trì đoàn viên và thành lập công đoàn cơ sở trở nên khó khăn hơn rất nhiều so với giai đoạn trước.

Bên cạnh những yếu tố khách quan đó, chúng ta cũng cần thẳng thắn nhìn nhận một số hạn chế trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện. Ở một số địa phương, đơn vị, việc nghiên cứu, dự báo nguồn phát triển đoàn viên chưa sát thực tiễn; công tác tuyên truyền, vận động chưa theo kịp sự thay đổi của thị trường lao động; phương thức tập hợp người lao động còn nặng về vận động hành chính; chất lượng hoạt động của một bộ phận công đoàn cơ sở chưa thực sự tạo được sức hấp dẫn để người lao động tự nguyện gia nhập và gắn bó lâu dài.

Từ thực tiễn đó, bài học lớn nhất được rút ra cho giai đoạn 2026 - 2031 là phải thay đổi tư duy phát triển đoàn viên. Phát triển đoàn viên không chỉ là tăng về số lượng mà phải gắn với việc nâng cao chất lượng đại diện, chăm lo và bảo vệ người lao động. Trong điều kiện nguồn phát triển truyền thống đã thay đổi căn bản, Công đoàn không thể tiếp tục dựa vào khu vực hành chính, sự nghiệp như trước đây mà phải khẳng định vai trò của mình trong khu vực sản xuất, kinh doanh - nơi tập trung đông đảo công nhân, lao động và cũng là nơi nhu cầu người lao động cần được đại diện, bảo vệ ngày càng lớn.

Bài học thứ hai là phải chuyển mạnh từ phương thức vận động truyền thống sang phương thức phát triển đoàn viên dựa trên dữ liệu, công nghệ và các mô hình tổ chức linh hoạt. Mọi chỉ tiêu phát triển đoàn viên phải được xây dựng trên cơ sở đánh giá chính xác nguồn lao động, đặc điểm ngành nghề, xu hướng dịch chuyển việc làm và nhu cầu thực tế của người lao động.

Bài học thứ ba, và cũng là bài học quan trọng nhất, là sức hấp dẫn của Công đoàn phải được tạo nên từ giá trị thực tiễn mà tổ chức mang lại. Người lao động ngày nay không gia nhập Công đoàn chỉ vì lời vận động, mà bởi họ nhìn thấy ở Công đoàn là tổ chức thực sự đại diện, bảo vệ quyền lợi, thực sự mang lại những lợi ích thiết thực cho bản thân họ và gia đình. Khi Công đoàn làm tốt điều đó, phát triển đoàn viên sẽ không còn là nhiệm vụ mang tính vận động đơn thuần mà trở thành kết quả tự nhiên của quá trình xây dựng niềm tin và uy tín của tổ chức.

- Dư địa phát triển đoàn viên lớn nhất hiện nay nằm ở những khu vực, nhóm lao động nào? Với doanh nghiệp ngoài nhà nước, doanh nghiệp FDI, lao động phi chính thức và lao động trên nền tảng số, phương thức tập hợp sẽ có gì mới, thưa đồng chí?

Như các đồng chí đã biết, tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ, trong đó lực lượng lao động vừa là chủ thể trực tiếp tạo ra của cải vật chất, vừa là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước.

Trong bối cảnh cả nước đang quyết tâm thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội với yêu cầu tăng trưởng ở mức hai con số, nhiều địa phương, ngành tiếp tục mở rộng không gian phát triển thông qua các khu công nghiệp, khu kinh tế, các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ cao, dịch vụ và kinh tế số. Điều đó đồng nghĩa với việc lực lượng lao động sẽ tiếp tục gia tăng cả về quy mô và cơ cấu, tạo dư địa rất lớn cho công tác phát triển đoàn viên.

Trọng tâm vẫn là khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; đồng thời cần quan tâm các nhóm lao động phi chính thức, lao động trên nền tảng số và các hình thức việc làm mới đang phát triển nhanh. Đây không chỉ là nguồn phát triển đoàn viên tiềm năng mà còn là thước đo năng lực thích ứng, tập hợp và đại diện của tổ chức Công đoàn trong bối cảnh mới. Vì vậy, phát triển đoàn viên cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia, gắn chặt với mục tiêu tăng trưởng và phát triển bền vững của đất nước.

Công đoàn sẽ đẩy mạnh phát triển các hình thức tập hợp phù hợp với đặc điểm của từng nhóm lao động; mở rộng các mô hình nghiệp đoàn cơ sở, tổ chức của người lao động theo ngành nghề, lĩnh vực hoạt động; tăng cường sử dụng nền tảng số để kết nối, hỗ trợ và chăm lo người lao động.

Đối với doanh nghiệp ngoài nhà nước và doanh nghiệp FDI, trọng tâm là nâng cao hiệu quả đối thoại, thương lượng tập thể, bảo vệ quyền lợi người lao động, xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ. Đối với lao động phi chính thức và lao động nền tảng số, Công đoàn sẽ chú trọng cung cấp các dịch vụ hỗ trợ thiết thực như tư vấn pháp luật, đào tạo kỹ năng, hỗ trợ tiếp cận an sinh xã hội, kết nối việc làm và các chương trình phúc lợi.

Điểm mới căn bản là Công đoàn không chỉ tìm đến người lao động để vận động gia nhập mà phải chủ động tạo ra các giá trị để người lao động tự tìm đến tổ chức, tự thành lập tổ chức công đoàn và hoạt động theo quy định.

- Đại hội XIV xác định xây dựng mô hình tổ chức Công đoàn mở, linh hoạt, năng động. Mô hình này sẽ tạo ra thay đổi cụ thể nào trong việc tiếp cận và tập hợp người lao động? Làm thế nào để người lao động chủ động tìm đến Công đoàn thay vì Công đoàn chủ yếu đi vận động người lao động gia nhập, thưa đồng chí?

Tinh thần cốt lõi của mô hình tổ chức Công đoàn mở, linh hoạt, năng động là đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng chính đáng của đoàn viên công đoàn, người lao động, phù hợp đặc điểm ngành, nghề, địa bàn, đối tượng cụ thể, lấy cơ sở làm địa bàn hoạt động, lấy đoàn viên, công nhân lao động làm đối tượng vận động quyết định chất lượng hiệu quả hoạt động công đoàn, góp phần xây dựng tổ chức công đoàn ngày càng vững mạnh. Tổ chức Công đoàn phải thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động thay vì yêu cầu người lao động phải thích ứng với mô hình tổ chức truyền thống.

Mô hình này cho phép Công đoàn mở rộng phạm vi tiếp cận tới mọi nhóm lao động, kể cả những người chưa có quan hệ lao động ổn định hoặc làm việc trên các nền tảng số. Các hình thức tập hợp sẽ đa dạng hơn, linh hoạt hơn và phù hợp hơn với nhu cầu thực tiễn của từng đối tượng.

Quan trọng hơn, Công đoàn sẽ chuyển mạnh từ phương thức quản lý hành chính sang phương thức phục vụ, hỗ trợ, chia sẻ. Khi người lao động cần tư vấn pháp luật, hỗ trợ giải quyết tranh chấp lao động, được giới thiệu việc làm, được tiếp cận các chương trình phúc lợi, được hỗ trợ nâng cao kỹ năng nghề nghiệp hoặc được bảo vệ khi quyền lợi bị xâm phạm, họ sẽ nhận thấy giá trị của tổ chức Công đoàn.

Mục tiêu của chúng tôi không đơn thuần là tăng số lượng đoàn viên mà là xây dựng niềm tin xã hội đối với tổ chức Công đoàn. Khi niềm tin được củng cố, người lao động sẽ chủ động tìm đến Công đoàn như một địa chỉ tin cậy để gửi gắm tâm tư nguyện vọng, được bảo vệ quyền lợi và đồng hành trong quá trình phát triển nghề nghiệp.

 Một người lao động sẽ đặt câu hỏi rất thực tế rằng: “Gia nhập Công đoàn, tôi được gì?”. Công đoàn Việt Nam sẽ tạo ra những giá trị gì đủ thiết thực để người lao động chủ động gia nhập và gắn bó với tổ chức, thưa đồng chí?

Đây là câu hỏi rất thực tế, được đông đảo công nhân lao động quan tâm, cũng là thước đo quan trọng nhất đối với hiệu quả hoạt động của tổ chức Công đoàn.

Điều đầu tiên người lao động nhận được khi gia nhập Công đoàn là sự đại diện. Trong quan hệ lao động, người lao động thường ở vị thế yếu, là người làm thuê cho người sử dụng lao động. Công đoàn có trách nhiệm đại diện cho người lao động trong đối thoại, thương lượng tập thể, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của họ.

Giá trị thứ hai là sự chăm lo. Hằng năm, các cấp Công đoàn triển khai nhiều chương trình hỗ trợ đoàn viên, từ chăm lo dịp Tết, hỗ trợ đoàn viên có hoàn cảnh khó khăn, thiên tai, hoả hoạn, tai nạn lao động, xây dựng “mái ấm công đoàn”, nhà ở xã hội, giải quyết cho đoàn viên công đoàn vay vốn phát triển kinh tế gia đình, chăm lo phúc lợi đoàn viên; tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, nâng cao đời sống tinh thần.

Giá trị thứ ba là tạo môi trường để người lao động phát huy năng lực, khẳng định giá trị và vươn lên trong công việc. Thông qua các phong trào thi đua yêu nước, Công đoàn tạo điều kiện để đoàn viên, người lao động phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả lao động; đồng thời phát hiện, bồi dưỡng, biểu dương, tôn vinh những nhân tố tích cực, những người lao động có nhiều đóng góp cho doanh nghiệp và xã hội.

Giá trị thứ tư là cơ hội phát triển. Công đoàn sẽ đẩy mạnh các chương trình đào tạo kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng số, kỹ năng thích ứng với chuyển đổi xanh và chuyển đổi số; hỗ trợ người lao động nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường lao động.

Quan trọng hơn cả, Công đoàn không chỉ đồng hành với người lao động khi gặp khó khăn, rủi ro mà còn hướng tới chăm lo toàn diện cho người lao động trong suốt quá trình làm việc và phát triển. Từ việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng; chăm lo, hỗ trợ nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp; cải thiện điều kiện làm việc, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần đến việc tạo cơ hội tiếp cận các chương trình phúc lợi, an sinh xã hội, Công đoàn luôn nỗ lực để mỗi đoàn viên cảm nhận rõ sự hiện diện, vai trò và giá trị của tổ chức trong cuộc sống hằng ngày.