Sự phát triển mạnh mẽ của internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi căn bản phương thức tiếp nhận, trao đổi và lan truyền thông tin trong đời sống xã hội. Facebook, Zalo, TikTok cùng nhiều nền tảng số khác đã trở thành không gian giao tiếp quen thuộc của đông đảo người dân. Đây là điều kiện thuận lợi để thông tin chính thống được lan tỏa nhanh chóng, góp phần kết nối cộng đồng, nâng cao nhận thức và tạo đồng thuận xã hội. Tuy nhiên, mặt trái của môi trường số cũng đặt ra những thách thức ngày càng phức tạp đối với công tác tư tưởng, nhất là nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.
Một trong những thách thức hiện nay là thông tin xấu, độc ngày càng được tạo dựng tinh vi. Không ít nội dung được hình thành bằng cách cắt ghép một phần sự thật, đưa thông tin ra khỏi bối cảnh, sử dụng hình ảnh cũ cho sự kiện mới hoặc chỉnh sửa, lồng ghép video, âm thanh nhằm tạo cách hiểu sai lệch. Sự phát triển của AI tiếp tục làm gia tăng nguy cơ này khi hình ảnh, giọng nói, video giả mạo có thể được tạo ra với mức độ chân thực cao, gây khó khăn cho việc nhận diện nếu chỉ dựa vào cảm quan hoặc lượng tương tác.
Thực tiễn cho thấy, các hoạt động trên không gian mạng không nằm ngoài khuôn khổ pháp luật. Ngày 17/3/2026, Công an xã Minh Quang, tỉnh Tuyên Quang xử phạt 7,5 triệu đồng đối với trường hợp đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật trên mạng xã hội; người vi phạm sau đó đã gỡ bỏ nội dung và cam kết chấp hành quy định. Những vụ việc như vậy là lời cảnh báo rõ ràng: một cú nhấp chuột, một lần chia sẻ tưởng như đơn giản vẫn có thể làm phát sinh trách nhiệm nếu thông tin được lan truyền là sai sự thật, chưa được kiểm chứng hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Bởi vậy, nguyên tắc đầu tiên khi tham gia không gian mạng phải là tôn trọng sự thật, tuân thủ pháp luật và chịu trách nhiệm về thông tin do mình tạo ra, đăng tải, bình luận hoặc chia sẻ. Đối với cán bộ, đảng viên, yêu cầu này càng cao bởi mỗi phát ngôn, hành vi trên không gian mạng không chỉ thể hiện trách nhiệm của cá nhân mà còn có thể tác động đến uy tín của tổ chức, cơ quan, đơn vị. Quy định số 207-QĐ/TW ngày 26/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương về những điều đảng viên không được làm đã bổ sung, cụ thể hóa những hành vi liên quan trực tiếp đến môi trường số; trong đó quy định không được sử dụng hạ tầng Internet, mạng xã hội, nền tảng số, trí tuệ nhân tạo để tạo lập, phát tán thông tin sai sự thật; đồng thời không được cung cấp, phát tán thông tin, tài liệu, dữ liệu bí mật hoặc những nội dung chưa được phép công bố. Điều đó đặt ra yêu cầu mỗi cán bộ, đảng viên phải hình thành “bộ lọc” trước khi phát ngôn và chia sẻ thông tin: đọc kỹ, kiểm chứng nguồn, xác định rõ nội dung được phép công khai và cân nhắc hệ quả trước khi đăng, bình luận hoặc chia sẻ. Không tùy tiện đưa văn bản nội bộ lên mạng để “hỏi ý kiến”; không chuyển tiếp dự thảo chưa được công bố; không bình luận, suy diễn khi chưa có thông tin chính thức. Đồng thời, cần phân biệt rõ giữa quyền phản ánh, góp ý chính đáng với việc phát tán thông tin thiếu căn cứ, sai sự thật hoặc vi phạm quy định.
Chủ động thông tin chính thống để tạo “sức đề kháng” xã hội. Đấu tranh với thông tin xấu, độc không thể chỉ trông chờ vào xử lý sau khi vi phạm xảy ra. Cốt lõi là phải chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, có định hướng; lấy thông tin chính thống để định hướng nhận thức, giải đáp vấn đề dư luận quan tâm và thu hẹp khoảng trống thông tin - môi trường dễ phát sinh tin đồn, suy diễn.
Trong 9 tháng đầu năm 2026, các cơ quan, đơn vị, lực lượng chức năng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang đã đẩy mạnh tuyên truyền, đăng tải, chia sẻ hàng nghìn tin, bài về Đại hội XIV của Đảng và việc triển khai các nghị quyết, chủ trương lớn của Trung ương. Đây là nguồn thông tin quan trọng giúp cán bộ, đảng viên và Nhân dân tiếp cận thông tin chính thống, có cơ sở kiểm chứng trước những nội dung xuất hiện trên mạng xã hội. Cùng với đó, Ban Chỉ đạo 35 các cấp cần tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao năng lực dự báo, nắm bắt tình hình tư tưởng và dư luận xã hội; chú trọng trang bị kỹ năng nhận diện nội dung giả mạo, sản phẩm do AI can thiệp; chủ động xây dựng phương án xử lý những tình huống phức tạp phát sinh trên không gian mạng. Quan trọng hơn, cần chuyển mạnh từ tư duy “xử lý khi có vấn đề” sang chủ động nhận diện từ sớm, thông tin từ trước, định hướng từ xa, không để khoảng trống thông tin trở thành cơ hội cho thông tin sai lệch phát triển.
Không gian mạng là sản phẩm của công nghệ nhưng chất lượng của không gian mạng lại phụ thuộc rất lớn vào văn hóa và trách nhiệm của con người. Mỗi tài khoản, mỗi lượt đăng tải, bình luận, chia sẻ đều có thể góp phần làm lan tỏa thông tin tích cực hoặc khuếch đại thông tin sai lệch.
Vì vậy, xây dựng văn hóa sử dụng mạng xã hội cần bắt đầu từ những nguyên tắc rất cụ thể: không tin ngay khi chưa kiểm chứng; không vội đăng khi chưa rõ nguồn; không tùy tiện chia sẻ; không thêm bớt, xuyên tạc nội dung; không để cảm xúc dẫn dắt hành vi. Đối với cán bộ, đảng viên, đó còn là yêu cầu về tính tiên phong, gương mẫu và ý thức giữ gìn kỷ luật phát ngôn, kỷ luật thông tin.
Trong bối cảnh công nghệ số và AI tiếp tục phát triển nhanh, nâng cao trách nhiệm pháp lý phải đi đôi với xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Khi mỗi cán bộ, đảng viên và người dân biết kiểm chứng trước khi tin, cân nhắc trước khi nói và chịu trách nhiệm trước khi chia sẻ, không gian mạng sẽ trở thành môi trường lan tỏa thông tin chính thống, giá trị tốt đẹp và sự đồng thuận xã hội. Đó cũng là cách thiết thực góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin của Nhân dân và xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc trong không gian số.
